Türkiye ve Irak, Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı üzerinden Ceyhan’a günlük en az 750 bin varil ham petrol taşınmasını öngören bir yıllık anlaşma imzaladı. 1 Ağustos’ta imzalanan bu anlaşma, Irak Başbakanı Ali Falih ez-Zeydi’nin 28 Temmuz’da Türkiye’ye günlük 1 milyon varile kadar petrol sağlayabileceklerini açıklamasının ardından geldi. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) da aynı dönemde Kerkük’teki petrol sahalarına ortak olarak enerji işbirliğini derinleştirdi.
Bu anlaşma, yaklaşık 1,5 milyon varillik teknik kapasiteye sahip hattın daha etkin kullanılmasını hedefliyor. Ceyhan’a ulaşan Irak petrolü hacminin önemli ölçüde artırılması amaçlanıyor. İlerleyen dönemde Kuveyt ve diğer Körfez ülkelerinden gelecek petrolün de bu güzergah üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılması planlanıyor.
Bu perspektif, Türkiye’nin Orta Doğu’daki üretici ülkeler ile Batı pazarları arasındaki enerji koridoru rolünü güçlendirme potansiyeli taşıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatında yaşanan aksaklıklar, alternatif ihracat güzergahlarının önemini artırdı.
Türkiye-Irak enerji işbirliğini stratejik hale getiren bir diğer unsur, ilişkilerin petrol taşımacılığının ötesine geçerek üretim alanına genişlemesidir. Türkiye, TPAO’nun orta vadede 1 milyon varile çıkarma hedefi doğrultusunda yurt dışındaki faaliyetlerini artırıyor. TPAO, 2028’de günlük yaklaşık 500 bin varile ulaşması beklenen petrol ve doğal gaz üretimini hedefliyor.
Bu stratejinin Irak ayağında Kerkük öne çıkıyor. TPAO, 28 Temmuz’da bp Energy Company of Kirkuk Limited’in yüzde 15 hissesini satın aldı ve Kerkük’teki petrol sahalarının geliştirilmesine ortak oldu. Anlaşma kapsamında TPAO, bp ve ConocoPhillips’in Baba ve Avanah kubbeleri ile Bai Hassan, Jambur ve Khabbaz sahalarında üretimi artırmak üzere birlikte çalışması öngörülüyor.
Böylece Irak ile üretimden taşımacılığa genişleyen enerji işbirliği, Türkiye’nin petrol ve doğal gaz üretimini büyütme stratejisini destekliyor. Bu işbirliği, Irak ve Körfez petrolünün Ceyhan üzerinden dünya piyasalarına ulaştırılabileceği daha geniş bir enerji koridorunun oluşmasına zemin hazırlıyor. Irak’ın Türkiye’ye günlük 1 milyon varile kadar petrol sağlama hedefi, Hürmüz Boğazı kaynaklı risklerin ardından Ceyhan Terminali’nin stratejik değerini artırıyor.
Orta Doğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) Irak Çalışmaları Araştırmacısı Sercan Çalışkan, Irak Başbakanı Zeydi’nin açıklamasının önemini değerlendirdi. Çalışkan, bu açıklamanın iki ülkenin enerji işbirliğini geliştirme konusunda ortak siyasi irade ortaya koyması bakımından kritik olduğunu belirtti. Kısa vadede günlük 1 milyon varil hedefine ulaşmanın imkansız olmadığını ifade etti.
Çalışkan, kısa vadede günlük 1 milyon varillik ilave petrol akışının teknik olarak zor görünse de Ankara ve Bağdat’ın mevcut kapasiteyi büyütme konusunda ortak siyasi irade ortaya koymasının önemli olduğunu belirtti. Irak tarafının üretim ve ihracat kapasitesini Türkiye ile işbirliği içinde artırma yönündeki siyasi iradesini vurguladı. Bu siyasi iradenin sahaya yansımasının hedefe ulaşma süresini kısaltabileceğini ekledi.
Türkiye açısından sürecin yalnızca daha fazla petrol ithal etmek anlamına gelmediğine değinen Çalışkan, Irak petrolünün Ceyhan üzerinden dünya pazarlarına daha yüksek hacimlerle ulaştırılmasının önemine işaret etti. Bu durum, Türkiye’nin enerji merkezi olma hedefini güçlendiriyor. Aynı zamanda enerji arz güvenliği açısından Hürmüz Boğazı’na bağımlılığı kısmen azaltabilecek alternatif bir güzergahın gelişmesine katkı sağlıyor.
Çalışkan, son dönemdeki bölgesel krizlerin ortaya koyduğu riskler düşünüldüğünde, Türkiye-Irak enerji işbirliğinin ekonomik olduğu kadar jeostratejik değer taşıdığını da sözlerine ekledi.
Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener, Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı’nın günlük yaklaşık 1,5 milyon varillik teknik kapasiteye sahip olduğunu belirtti. Akyener, hattın teknik olarak kısa sürede günlük 1 milyon varil petrol sevk edebilmesinin mümkün olduğunu vurguladı.
Akyener, söz konusu sevkiyat hedefine ulaşılmasında taşıma kapasitesinden ziyade Ceyhan’a yönlendirilebilecek petrol arzının belirleyici olacağına dikkat çekti. Irak’ın kuzeyindeki üretimin yanı sıra ülkenin orta ve güney bölgelerindeki petrolün de bu güzergaha yönlendirilebileceğini söyledi.
Irak petrolünün Türkiye üzerinden daha yüksek hacimlerde taşınmasının ülkenin enerji arz güvenliğini de destekleyeceğini belirten Akyener, Kerkük’e Basra bölgesinden de petrol sevkiyatı yapılabildiğini hatırlattı. Kuzeydeki üretime Basra veya Bağdat çevresinden gelecek hacimlerin eklenmesiyle günlük 1 milyon varillik arz hedefine kısa sürede ulaşılmasının teknik olarak mümkün olduğunu ifade etti.
Akyener, Irak petrolünün Türkiye üzerinden daha büyük hacimlerde akmasının Türkiye’yi jeostratejik açıdan güçlendireceğine dikkati çekti. Kriz dönemlerinde Ceyhan’dan daha yüksek hacimlerde petrol alıp stoklama imkanı olabileceğini belirtti. Ayrıca Türkiye’nin Irak’taki daha fazla enerji projesine dahil olabileceğini ekledi.
Ceyhan’a daha fazla ham petrol getirilmesi, bu petrolün Türkiye’de işlenerek akaryakıt ve petrokimya ürünleri şeklinde uluslararası piyasalara sunulması hedefleriyle birlikte değerlendirildi. Irak’tan günlük 1 milyon varillik petrol akışının Türkiye’nin enerji merkezi olma hedefi açısından önemli bir adım olduğunu vurguladı.
